Tekne Terimleri Sözlüğü: Yeni Tekne Sahibinin Bilmesi Gereken 80 Denizcilik Terimi

Tekne terimleri neden önemli?

Denizcilik dili keyfi değildir; "sağ" ve "sol" dümendeki kişinin baktığı yöne göre değişirken "sancak" ve "iskele" her zaman aynı tarafı gösterir. Bir yanaşma sırasında "iskele tarafa usturmaça" demek, "şu tarafa, hayır öbür tarafa" demekten hızlıdır. Bu sözlük, bayide teklif alırken, serviste arıza anlatırken ve iskelede komşuyla konuşurken karşılaşacağınız terimleri konularına göre toplar; ayrıntılı yazılarımıza bağlantılar verir.

Yönler ve teknenin bölümleri

• Pruva / baş: Teknenin ön ucu. Kıç: Arka ucu.
• Sancak: Pruvaya bakarken sağ taraf (yeşil fener). İskele: Sol taraf (kırmızı fener).
• Baş üstü: Teknenin en ön bölümü. Kıç üstü / kokpit: Arkadaki açık yaşam alanı.
• Ayna (transom): Kıçtaki dik yüzey; dıştan takma motor buraya takılır.
• Borda: Teknenin yan yüzeyi. Küpeşte: Bordanın üst kenarı.
• Güverte: Üstünde yürünen yüzey. Sintine: Teknenin en alt iç bölümü, suyun toplandığı yer.
• Kabin / kamara: Kapalı yaşam alanı. Konsol: Direksiyon ve göstergelerin bulunduğu yükseltilmiş bölüm.
• Vardavela / korkuluk: Güverte kenarındaki tutunma direği ve teli.

Gövde ve boyutlar

• Karina: Teknenin su altındaki gövdesi. Omurga (keel): Karinanın merkez hattı.
• Deadrise: Taban ile yatay arasındaki V açısı; derin V dalgada yumuşak, sığ V durunca sabit. Bkz. gövde tipleri.
• Chine: Taban ile bordanın birleştiği köşe. Strake: Gövde boyunca uzanan çıkıntı.
• Planing / planaya kalkma: Teknenin suyun üstüne çıkıp kayması. Deplasman: Suyun içinde giden gövde.
• LOA (tam boy): Uçtan uca boy. Beam (en): En geniş nokta. Draft (su çekimi): Su hattından en alt noktaya derinlik.
• Freeboard (borda yüksekliği): Su hattından küpeşteye yükseklik.
• Su hattı: Teknenin suyla buluştuğu çizgi. Jelkot: Fiber teknenin dış tabakası. Ozmoz: Jelkot altında su kabarcıkları.
• HIN / CIN: Gövde kimlik numarası. CE kategorisi: Tasarım kategorisi (A okyanus … D korunaklı su).
• RIB: Sert tabanlı şişme bot. Tüp: RIB'in şişme bölümü.

Motor ve tahrik

• Dıştan takma: Aynaya takılan motor. Kıçtan takma (sterndrive): Motor içeride, kuyruk dışarıda. İçten motor: Şaft ve pervaneyle.
• Şaft boyu (S/L/X): Kısa, uzun, ekstra uzun; ayna yüksekliğine göre. Bkz. şaft boyu.
• Trim: Motorun açısını seyirde değiştirmek. Tilt: Motoru sudan kaldırmak. Trim tabı: Direksiyon çekmesini dengeleyen küçük kanat.
• Kavitasyon plakası: Pervanenin üstündeki yatay plaka. Ventilasyon: Pervanenin hava yutması. Kavitasyon: Kanat yüzeyinde buhar kabarcığı.
• Pervane çapı ve hatvesi: Pervanenin boyutu ve bir turda ilerlediği mesafe. Bkz. pervane.
• WOT: Tam gaz (wide open throttle) devir aralığı. Rölanti: En düşük devir. Rodaj: Yeni motorun alıştırma dönemi.
• İmpeller: Soğutma suyu pompasının kauçuk çarkı. Tell-tale: Kontrol suyu fıskiyesi. Termostat: Soğutma suyunu düzenleyen valf.
• Anot: Korozyonu kendi üzerine çeken kurban metal. Galvanik korozyon: Farklı metaller arasında tuzlu suda oluşan aşınma.
• Flushing: Motoru tatlı suyla yıkama. Kışlama: Sezon sonu koruma bakımı.
• Yeke (tiller): Motoru doğrudan yöneten kol. Uzaktan kumanda: Direksiyon ve gaz kolu.
• Ölü adam şalteri (kill switch): Sürücü düşünce motoru durduran kordonlu şalter.
• Trolling motor: Balıkçılıkta konumlama için elektrikli yardımcı motor. Sanal çapa: GPS ile yerinde tutma.

Bağlama, demirleme, halat

• Koç boynuzu (cleat): Halat bağlanan çift boynuzlu parça. Baba (bollard): İskeledeki bağlama direği.
• Usturmaça: Bordayı koruyan şişme tampon. Halat / ip: Bağlama ve çapa için. Bkz. halat ve düğümler.
• Baş halatı / kıç halatı / pruva (çapraz) halatı: İskeleye bağlamada kullanılan dört halat.
• Demir / çapa: Tekneyi dibe bağlayan araç. Kaloma: Bırakılan zincir/halat uzunluğu (derinliğin 4–7 katı). Taramak: Çapanın tutmayıp sürüklenmesi.
• Irgat: Zinciri çeken vinç. Fırdöndü: Halat-zincir arasında dönen bağlantı. Kilit (shackle): U biçimli bağlantı.
• Tonoz: Marinada baş tarafı bağlamak için dipten gelen sabit halat. Şamandıra: Yüzen bağlama noktası.
• İzbarço, kazık bağı, volta: Temel düğümler.
• Aborda olmak: Başka bir tekneye yanaşıp bağlanmak. Kıçtan kara: Kıçı iskeleye vererek bağlanma.

Seyir ve hava

• Knot: Saatte bir deniz mili hız. Deniz mili: 1.852 metre. Kablo: Deniz milinin onda biri.
• Rota: Gidilen yön (pusula derecesi). Kerteriz: Bir noktanın tekneye göre yönü. Mevki: Teknenin konumu.
• Rüzgâr üstü / rüzgâr altı: Rüzgârın geldiği / gittiği taraf. Kıyı rüzgârı / deniz meltemi: Kara-deniz sıcaklık farkıyla oluşan günlük rüzgârlar.
• Beaufort: Rüzgâr kuvveti ölçeği (0–12). Bkz. Beaufort.
• Poyraz, lodos, karayel, meltem (imbat): Ege'de rüzgâr adları. Bkz. Ege rüzgârları.
• Yol hakkı: Hangi teknenin yol vereceği kuralları (COLREG). Seyir fenerleri: Gece görünürlük ışıkları.
• Sığlık, şamandıra, fener, kerteriz noktası: Seyir yardımcıları.
• Mayday / Pan-Pan / Sécurité: Telsiz acil, ivedi ve güvenlik çağrıları.
• MOB: Adam denize düştü (man overboard).

Elektronik ve elektrik

• Chartplotter: Haritalı GPS ekranı. Balık bulucu / sonar: Dibi ve balığı gösteren cihaz. Transducer: Sonarın su altındaki sensörü.
• CHIRP: Değişken frekanslı sonar. Side / down imaging: Yan ve aşağı tarama. LiveScope: Canlı sonar görüntüsü.
• VHF: Deniz telsizi. DSC: Dijital seçmeli çağrı (acil düğme). AIS: Tekne kimlik ve konum yayını. MMSI: Telsiz kimlik numarası.
• NMEA 2000: Cihazların konuştuğu ağ. Otopilot: Rotayı otomatik tutan sistem. Radar: Sis ve gecede engel/tekne tespiti.
• Marş aküsü / servis aküsü: Motor çalıştırma / tüketici aküsü. Derin döngü: Uzun süre boşalıp dolan akü tipi. Galvanik izolatör: Marina kaçak akımına karşı koruma.

Mevzuat ve belgeler

• ADB: Amatör Denizci Belgesi (tekne ehliyeti). KMT / ROC: Kısa mesafe telsiz belgesi.
• Bağlama kütüğü: Özel tekne sicili; ruhsat ve yıllık vize. Liman başkanlığı: Tescil ve denetim makamı.
• Seyir sahası: Sigortada ve belgede izin verilen bölge. Kasko / sorumluluk: Sigorta teminatları.
• Amatör balıkçılık belgesi: Olta balıkçılığı için belge.

Terimlerden pratiğe

Sözlük bilmek başlangıçtır; terimlerin arkasındaki uygulamayı ilgili rehberlerde bulabilirsiniz: tekne alma, motor seçimi, demirleme, yanaştırma, yol hakkı, chartplotter ve ADB. Sözlükte eksik bulduğunuz terimi bize yazın; ekleyelim.

Sık sorulan sorular