- Üç temel ilke: sürekli gözcülük, güvenli hız, çarpışma riskini erken tespit ve erken/belirgin manevra.
- Öncelik (yol verilen sırası): kumanda altında değil > manevra kısıtlı > su çekimi kısıtlı > balıkçı (avlanan) > yelkenli > motorlu. Motorlu tekne herkese yol verir; yelkenli motorla giderse motorludur.
- Karşılaşma (pruva pruvaya): İkisi de sancağa (sağa) döner, iskele iskeleye geçer.
- Kesişme: Sancağında (sağında) tekne olan yol verir; yol veren belirgin biçimde sancağa dönüp arkasından geçer.
- Yetişme: Arkadan gelen tekne, hangi tip olursa olsun, yetişilen tekneye yol verir ve uzak durur.
- Dar kanalda sancak tarafından git, büyük gemiye engel olma; yol hakkın olsa da çarpışmayı önleme yükümlülüğü herkesindir.
Yol hakkı kuralları: neden herkes bilmeli?
1972 tarihli COLREG (Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü) küçük şişme bottan tankerlere kadar tüm tekneler için geçerli tek kural kitabıdır; Amatör Denizci Belgesi sınavının ana konularından biridir ve denizde her karşılaşmada saniyeler içinde uygulanır. Kurallar "kimin hakkı var"dan çok "kim ne yapacak" mantığıyla yazılmıştır: bir tekne yol verir (give-way), diğeri rotasını ve hızını korur (stand-on); ama çarpışma kaçınılmaz hale geliyorsa stand-on tekne de manevra yapmak zorundadır. Belge için ADB rehberi; gece uygulaması için seyir fenerleri.
Üç temel ilke
- Gözcülük (Kural 5): Her zaman, gözle ve kulakla, mevcut tüm araçlarla (radar, AİS) çevreyi izlemek; otopilotta seyrederken de.
- Güvenli hız (Kural 6): Görüş, trafik yoğunluğu, teknenin manevra yeteneği, gece, rüzgar ve deniz durumuna göre; "durabileceğiniz mesafede görebildiğiniz" hız.
- Çarpışma riski (Kural 7–8): Yaklaşan teknenin pusula kerterizi belirgin değişmiyorsa çarpışma riski vardır; manevra erken, büyük ve karşı tarafın anlayacağı biçimde yapılır; küçük ve kararsız rota değişiklikleri yasaktır.
Öncelik sırası
| Yol veren | Yol verilen | Açıklama |
|---|---|---|
| Motorlu tekne | Yelkenli (yelkenle giden), balıkçı (avlanan), su çekimi kısıtlı, manevra kısıtlı, kumanda altında olmayan | Küçük konsol tekne de motorludur; hemen herkese yol verir |
| Yelkenli | Balıkçı (avlanan), su çekimi kısıtlı, manevra kısıtlı, kumanda altında olmayan | Yelkenli motor çalıştırırsa motorlu sayılır |
| Balıkçı (ağ/trol ile avlanan) | Su çekimi kısıtlı, manevra kısıtlı, kumanda altında olmayan | Olta ile balık tutan tekne "balıkçı" sayılmaz; motorludur |
| Herkes | Yetişilen tekne | Yetişme kuralı öncelik sırasını ezer |
| Herkes | Dar kanalda büyük gemi | 20 m altı tekne ve yelkenli, kanalda seyredebilen gemiye engel olmaz |
Üç temel durum (motorlu tekneler arasında)
Karşılaşma (Kural 14)
İki motorlu tekne pruva pruvaya ya da buna yakın rotada yaklaşıyorsa ikisi de sancağa (sağa) döner ve iskele iskeleye (sol taraflar birbirine bakarak) geçer. Gece: karşı teknenin kırmızı ve yeşilini birlikte görüyorsanız karşılaşmadasınız. Tereddütte karşılaşma varsayın ve sancağa dönün.
Kesişme (Kural 15)
Rotalar kesişiyorsa, diğer tekneyi sancak (sağ) tarafında gören tekne yol verir; mümkünse karşı teknenin önünden geçmez, sancağa dönüp arkasından geçer ya da hızını keser. Gece: karşı teknenin kırmızı borda fenerini görüyorsanız siz yol verirsiniz (kırmızı = dur). Stand-on tekne rotasını ve hızını korur; ama yol veren tekne manevra yapmıyorsa kendisi de manevra yapar (iskeleye dönmeden, mümkünse).
Yetişme (Kural 13)
Bir tekneye arkasından (pupa fenerini gördüğünüz 135°'lik sektörden) yaklaşan tekne, tipi ne olursa olsun (yelkenli motorluyu yetişse bile) yol verir; yetişilen tekneyi rahatsız etmeden, yeterli mesafeden geçer; geçiş tamamlanana kadar sorumluluk yetişendedir. Marina girişinde ve dar kanalda yetişme ses işaretiyle bildirilir.
Dar kanal, liman ve trafik ayrım düzeni
Dar kanal ve marina girişinde sancak tarafından (sağdan) gidilir; 20 m altı tekne, yelkenli ve balıkçı, kanalı ancak kullanabilen büyük gemiye engel olmaz; kanalı kesmek zorunluysa dik açıyla ve hızlı; kanalda demir atılmaz; dönemeçte ses işareti (bir uzun). Trafik ayrım düzenlerinde (Çanakkale Boğazı yaklaşımı gibi) şeritte akış yönünde gidilir, kesmek gerekiyorsa dik açıyla, küçük tekne düzeni kullanan gemilere engel olmaz. Ayvalık–Cunda boğazı ve marina yaklaşımları için Ayvalık rotası.
Ses işaretleri
- Bir kısa (•): Sancağa dönüyorum.
- İki kısa (••): İskeleye dönüyorum.
- Üç kısa (•••): Tornistan (geri) çalışıyorum.
- Beş kısa (•••••): Niyetinizi anlamadım / şüphe; tehlike uyarısı.
- Bir uzun (—): Dönemeç ve limandan çıkış uyarısı; sis işareti (motorlu, seyirde, 2 dakikada bir).
- Yetişme (dar kanal): İki uzun + bir kısa (sancağınızdan), iki uzun + iki kısa (iskelenizden); yanıt: uzun-kısa-uzun-kısa.
12 m altı tekne düdük ve zil taşımak zorunda olmasa da etkili bir ses aracı bulundurmalıdır; sis düdüğü ve el kornası ucuzdur.
Düşük görüş ve gece
Siste (Kural 19) yol hakkı yoktur; herkes güvenli hızla, radarla, ses işaretleriyle ve gerekirse durarak seyreder; radar ekosu önünüzde ve yaklaşıyorsa iskeleye dönmekten kaçının. Gece kurallar aynıdır, yalnız tespit fenerlerle yapılır; bkz. seyir fenerleri, radar, AİS.
Ege'de günlük pratik
Yaz koylarında en sık karşılaşma: motorlu gezi teknesi ile yelkenli (yol ver, geniş geç), jet ski ile herkes (jet ski motorludur, hızlıdır, herkese yol verir ve 200 m mesafe kuralına uyar), balıkçı teknesi ağ çekerken (uzak dur, ağ şamandıralarını gör), Cunda boğazında feribot ve tur tekneleri (dar kanal; sağdan, büyük tekneye engel olma). Yol hakkı size aitken bile inatlaşma; küçük tekne her zaman kaybeder. Jet ski kuralları için jet ski kuralları; yanaşma için yanaştırma teknikleri.
Özetle
Denizde yol hakkı kuralları üç ilke ve üç durumla özetlenir: gözcülük, güvenli hız, erken ve belirgin manevra; karşılaşmada ikiniz de sancağa, kesişmede sancağındaki tekneye yol ver, yetişirken uzak dur. Motorlu tekne yelkenliye ve balıkçıya yol verir, dar kanalda büyük gemiye engel olmaz; ses işaretleri niyeti bildirir. Yol hakkı bir ayrıcalık değil sorumluluk paylaşımıdır; çarpışmayı önlemek her zaman her iki teknenin görevidir.
- Kerteriz değişiyor mu? Değişmiyorsa risk var
- Durum: karşılaşma / kesişme / yetişme?
- Tip: yelkenli, balıkçı, büyük gemi → yol ver
- Sağımda mı? → yol ver, sancağa dön, arkasından geç
- Manevra erken, büyük, belirgin; gerekirse ses işareti
- Stand-on isem: rotayı koru, ama izle; gerekirse kaçın
Sık sorulan sorular
Motorlu tekne yelkenliye her zaman yol verir mi?
Kesişmede kim yol verir?
Karşılaşmada hangi tarafa dönülür?
Yol hakkım varsa manevra yapmam gerekir mi?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
