- Pervane iki rakamla tanımlanır: çap (inç) ve hatve (inç). Hatve, pervanenin bir turda teorik olarak ilerlediği mesafedir.
- Doğru hatvenin ölçüsü tam gaz devridir: motor, el kitabındaki WOT aralığının ortasında dönmelidir.
- Bir inç hatve değişimi tam gaz devrini yaklaşık 150-200 devir değiştirir.
- Alüminyum ucuz ve affedicidir; paslanmaz daha verimli ama darbe alırsa dişli kutusuna hasarı iletebilir.
Pervane seçimi neden motor seçimi kadar önemli?
Motor, gücünü suya pervaneyle aktarır. Yanlış pervane, doğru motoru yanlış motor gibi gösterir: tekne planaya geç kalkar ya da motor istenen devre ulaşamaz, yakıt tüketimi artar, motor ya boğulur ya da boşa döner. Üreticiler motorla birlikte ortalama bir tekne için hesaplanmış bir pervane verir; sizin tekneniz ortalamadan hafif ya da ağır olabilir. Pervane seçimi bu farkı kapatan son ayardır ve çoğunlukla bir sezonluk yakıt tasarrufundan daha ucuza mal olur.
Çap ve hatve ne anlatır?
Pervanenin üzerinde "13 x 19" gibi iki rakam yazar. İlki çaptır: kanat uçlarının çizdiği dairenin inç cinsinden çapı. İkincisi hatve (pitch): pervanenin suda kaymadan bir tam turda ilerleyeceği teorik mesafe, yine inç. Yüksek hatve, vitesi büyük vites gibi düşünün: her turda daha çok yol, ama daha çok yük. Düşük hatve küçük vitestir: hızlı devir, güçlü kalkış, düşük azami hız. Çap ise motorun gücüne ve dişli kutusuna göre üreticinin belirlediği dar bir aralıkta kalır; asıl ayar hatvedir.
Tam gaz devri: tek ölçü
Her motorun el kitabında "tam gazda önerilen devir aralığı" (WOT, wide open throttle) yazar; örneğin 5.000-6.000 devir. Doğru pervanede motor, normal yükle tam gazda bu aralığın orta-üst bölgesinde döner. Ölçüm basittir: tekneyi tipik yükle, sakin suda, motor ısınmış hâlde tam gaza alın ve devri okuyun.
- Devir aralığın altında: Hatve büyük, motor boğuluyor. Bir inç küçük hatveye geçin.
- Devir aralığın üstünde: Hatve küçük, motor boşa dönüyor. Bir inç büyük hatveye geçin.
- Aralıkta ama tekne yüklüyken kalkamıyor: Bir inç küçük hatve ya da dört kanat.
Düşük devirde çalıştırmanın zararı
Büyük hatveli pervaneyle tekne "daha hızlı gider" düşüncesi yaygın bir hatadır. Motor tam gazda önerilen devrin altında kalıyorsa her devirde daha çok yük taşır; silindir içi basınç ve sıcaklık artar, uzun vadede piston ve yatak aşınması hızlanır. Dört zamanlı motorlarda bu, otomobili sürekli yüksek viteste yokuş çıkarmaya benzer. Aynı şekilde küçük hatveyle aralığın üstünde dönen motor da gereksiz yıpranır. Doğru devir hem performans hem ömür meselesidir.
Alüminyum mu, paslanmaz çelik mi?
| Başlık | Alüminyum | Paslanmaz çelik |
|---|---|---|
| Fiyat | Düşük | Yüksek (birkaç kat) |
| Verim | İyi | Daha iyi; ince kanat, daha az esneme |
| Darbe davranışı | Kanat bükülür ya da kırılır, dişli kutusunu korur | Kanat dayanır, darbeyi dişli kutusuna iletebilir |
| Onarım | Kolay, ucuz | Mümkün, pahalı |
| Korozyon | Anot uyumlu, dikkat ister | Anotları daha hızlı eritebilir |
| Kimin için | Sığ su, kayalık kıyı, günlük kullanım | Performans, büyük motor, derin su |
Ege kıyılarında sığ koylara giren, kayalık sahilde balık tutan bir tekne için alüminyum pervane hem ucuz hem de "sigorta" gibidir: kayaya çarpınca kendisi kırılır, dişli kutusu kurtulur. Büyük motorlu, açık denizde kullanılan teknelerde paslanmaz pervanenin verimi ve hız avantajı fark yaratır. Paslanmaz pervane kullanan motorlarda anot erimesini daha sık kontrol edin.
Üç kanat mı, dört kanat mı?
Üç kanatlı pervane azami hızda daha verimlidir; standart tercihtir. Dört kanatlı pervane aynı hatvede daha fazla yüzey alanıyla suyu daha iyi tutar: kalkış daha hızlı, planaya kalkış hızı daha düşük, dalgada ve dönüşte tutuş daha iyi, azami hız biraz düşüktür. Ağır yüklü aile tekneleri, su sporu çeken tekneler ve dalgalı suda düşük hızda planada kalmak isteyenler için dört kanat mantıklıdır. Dört kanada geçerken hatve genellikle bir inç düşürülür.
Kavitasyon ve ventilasyon farkı
İkisi de "motor devir alıyor ama tekne gitmiyor" olarak hissedilir; sebepleri farklıdır. Ventilasyon, pervanenin yüzeyden ya da egzozdan hava yutmasıdır: motor çok yüksekte bağlıdır, trim fazla açıktır, keskin dönüşte pervane yüzeye yaklaşır. Kavitasyon ise kanat yüzeyinde düşük basınçla oluşan buhar kabarcıklarıdır: hasarlı kanat kenarı, yanlış hatve ya da aşırı yük sebep olur; kanatta çukurlanma (pitting) bırakır. Ventilasyon montaj ve trim ayarıyla, kavitasyon pervane değişimi ya da onarımıyla çözülür.
Hasarlı pervane
Kanat ucunda çentik, bükülme ya da eksik parça, pervaneyi dengesiz döndürür. Titreşim önce hissedilmez ama pervane mili keçesini ve rulmanları yer; dişli yağına su girmesinin sessiz sebeplerinden biridir. Küçük çentikler eğelenip düzeltilebilir; bükülme ve kırık için pervane onarımı ya da yedek pervane gerekir. Teknede her zaman bir yedek pervane, somun, pul ve kama bulundurun; kayaya çarpıp limana kürekle dönmek hâlâ olan bir şeydir.
Pervane mili: misina ve gres
Pervane her sezon başında ve sezon ortasında sökülür; mile dolanmış olta misinası ve ip temizlenir. Misina, mil keçesini keserek dişli kutusuna su almanın en sessiz yoludur. Mil, deniz gresiyle yağlanır; böylece pervane göbeği mile yapışmaz ve sezon sonunda sökmek işkenceye dönmez. Somun, el kitabındaki torkla sıkılır ve maşalı pim ya da kilitli pulla emniyete alınır.
Göbek, egzoz ve kaydırma tipleri
Modern dıştan takma motorlarda egzoz, pervane göbeğinin içinden atılır; bu yüzden göbek çapı ve egzoz kanalı motora özgüdür ve her pervane her motora uymaz. Göbek içinde darbe emici lastik ya da plastik bir kaydırma elemanı bulunur: kayaya çarpıldığında pervane göbekte "kayar" ve dişli kutusunu korur. Sezonlar geçtikçe bu eleman yorulur; motor devir aldığı hâlde tekne ilerlemiyorsa ve kanatlar sağlamsa göbek kayıyor demektir. Bazı pervanelerde göbek değiştirilebilir bir parça olarak sunulur; bazılarında pervane yenilenir. Pervane alırken motorun dişli kutusu serisine uygun göbek tipini ve mil kanal sayısını (spline) mutlaka teyit edin.
Pervane seçim adımları
- El kitabından tam gaz devir aralığını (WOT) not edin.
- Mevcut pervanenin çap ve hatvesini okuyun.
- Tipik yükle, sakin suda tam gaz devrini ölçün.
- Aralığın altındaysa hatveyi küçültün, üstündeyse büyütün (inç başına ~150-200 devir).
- Yüklü kalkış sorunuysa dört kanadı değerlendirin.
- Kullanım suyu kayalıksa alüminyum, açık denizse paslanmaz düşünün.
- Yeni pervaneyle devri tekrar ölçün, yakıt tüketimini karşılaştırın.
- Yedek pervane ve montaj takımını teknede bulundurun.
Sık sorulan sorular
Pervane seçimi için devir sayacım yoksa ne yapmalıyım?
Büyük hatve tekneyi hızlandırır mı?
Paslanmaz pervane dişli kutusuna zarar verir mi?
Yedek pervaneyi hangi hatvede almalıyım?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
