- Deplasman gövde suyu yarar, hızı boyuyla sınırlıdır (yelkenli, ağır tekne); planing gövde yeterli güçle suyun üstüne çıkar ve kayar (motorlu tekneler); yarı deplasman arada.
- Deadrise: kıçtaki V açısı. 20°+ derin V dalgada yumuşak, durunca yalpalı, güç ister; 10–17° sığ V kolay kalkar, durunca sabit, dalgada sert; düz taban sığ su için.
- Chine (borda-taban köşesi), strake (uzunlamasına çıkıntı) ve gövde genişliği kalkışı, sıçratmayı ve dengeyi belirler.
- Ege'nin kısa ve dik dalgası için 18–22° orta-derin V, günübirlik kullanımda dengeli seçimdir.
Üç gövde tipi: deplasman, yarı deplasman, planing
Deplasman gövde, teknenin ağırlığı kadar suyu yerinden ederek yüzer ve hızlanınca da suyun içinde kalır; azami hızı su hattı boyuyla sınırlıdır (gövde hızı: yaklaşık 2,4 × √su hattı boyu (m) knot). Yelkenliler, ağır ahşap tekneler ve balıkçı gemileri bu tiptir; az güçle ekonomik, yavaş ve dalgada rahat. Planing gövde, yeterli güç verildiğinde suyun dinamik kaldırma kuvvetiyle yüzeye çıkar ve suyun üstünde kayar; direnç düşer, hız artar. Motorlu teknelerin, sürat teknelerinin, RIB'lerin ve jet skilerin gövdesi budur. Yarı deplasman ikisinin arasındadır: gövde hızının biraz üstüne çıkar ama tam planaya kalkmaz; bazı gezi tekneleri ve trawler tipi tekneler bu sınıftadır. Bu yazı planing gövdeye, yani bayimizdeki teknelerin tamamına odaklanır. Tekne tiplerini ayrı yazıda ele aldık.
Planaya kalkış nasıl olur?
Duran tekne deplasman modundadır. Gaz verilince gövde suyu itmeye başlar, burun kalkar, direnç artar ("tepe" ya da hump bölgesi); yeterli güç varsa tekne bu tepeyi aşar, gövdenin arka kısmı suyun üstüne çıkar ve tekne düzleşir: planadadır. Planada ıslak yüzey azalır, hız artar, yakıt tüketimi mil başına düşer. Tepeyi aşamayan tekne (yetersiz güç, fazla yük, büyük hatve) en verimsiz rejimde, burnu havada ve yakıt yakarak gider. Bu yüzden motor gücü ve yük dağılımı, gövdenin kalkış kabiliyetiyle birlikte düşünülür; bkz. kaç beygir ve ağırlık dağılımı.
Deadrise: V açısı ne anlatır?
Deadrise, gövde tabanının yataya göre açısıdır ve genellikle kıçtaki (aynadaki) değerle verilir; burna doğru artar. Bu tek sayı, teknenin karakterini büyük ölçüde anlatır:
| Açı (kıç) | Adı | Dalgada | Durunca | Kalkış / güç | Tipik tekne |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 – 5° | Düz taban | Çok sert | Çok sabit | Çok kolay / az güç | Sığ su, lagün, küçük alüminyum |
| 6 – 12° | Sığ V | Sert | Sabit | Kolay | Balıkçı, küçük fiber, pontoon |
| 13 – 19° | Orta V | Dengeli | Dengeli | Orta | Konsol, aile, RIB |
| 20 – 24° | Derin V | Yumuşak | Yalpalı | Güç ister | Sürat, performans RIB, açık deniz |
| 24°+ | Çok derin V | Çok yumuşak | Çok yalpalı | Çok güç ister | Offshore yarış |
Derin V dalgayı yarar ve yumuşak iner; bedeli, planaya kalkmak için daha çok güç ve yakıt, durunca yalpa ve dönüşte içe yatıştır. Sığ V az güçle kalkar, durunca sabit durur ve sığ suda rahattır; bedeli dalgada sert vuruş ve sıçramadır. Balıkçı için durunca sabitlik, aile için dalgada yumuşaklık öne çıkar; çoğu üretici bu yüzden orta V'de buluşur.
Chine, strake ve gövde genişliği
Chine, tabanla bordanın birleştiği köşedir; keskin (hard chine) köşe kalkışı ve dengeyi artırır, suyu dışa atar; yuvarlak (soft chine) köşe yumuşak sürüş verir. Ters chine (aşağı bakan kenar) suyu bastırır ve sıçratmayı azaltır. Strake (uzunlamasına çıkıntılar), gövde boyunca uzanan şeritlerdir; kaldırma kuvveti ekler, kalkışı kolaylaştırır ve suyu yönlendirir. Genişlik ve gövde şekli (pad, tünel, stepped hull) hız ve denge dengesini ayarlar. Bu detaylar katalogda yazmaz ama deneme seyrinde hissedilir: aynı deadrise'a sahip iki tekne, chine ve strake tasarımıyla çok farklı gidebilir.
Katamaran gövde
İki dar gövdenin arasında tünel bulunan katamaranlar, geniş güverte, dururken üstün denge ve dalgada iki gövdenin arasında hava yastığı etkisiyle yumuşak sürüş sunar; balıkçılık ve dalış teknelerinde tercih edilir. Bedeli, yandan gelen dalgada "hobbyhorse" hareketi, dar rampalarda genişlik ve daha yüksek üretim maliyetidir. Ege'de katamaran motorlu tekne nadirdir ama balıkçı tekneleri arasında yaygınlaşmaktadır.
Ege'ye uygun gövde
Ege'nin yaz rüzgârı öğleden sonra çıkan meltemdir; körfezlerde kısa, dik ve sık dalga yaratır. Bu dalga düz tabanlı ve sığ V tekneyi döver; derin V yumuşatır ama küçük teknede durunca yalpa ve kalkış için güç ister. Günübirlik aile ve balık kullanımı için 18–22° orta-derin V, ters chine ve yeterli borda yüksekliği dengeli bir bileşimdir; sabah sakin suda hızlı, öğleden sonra dalgada kuru ve rahat. Açık Ege ve ada geçişleri için 21° üstü ve daha uzun boy; korunaklı koyda balık için 15–18° ve geniş taban. Bkz. Ege rüzgârları.
Deneme seyrinde neye bakmalı?
- Kalkış: burun ne kadar kalkıyor, tepe ne kadar sürüyor?
- Dalgada: sert vuruş var mı, su üste geliyor mu, sıçratma nereye?
- Dönüşte: tekne içe yatıyor mu, pervane havalanıyor mu, kayma var mı?
- Durunca: yalpa ne kadar, üç kişi bir yana geçince ne oluyor?
- Düşük hızda: rölantide dümen tutuyor mu (yanaşma için)?
- Rüzgârda: burun rüzgârdan kaçıyor mu (yüksek pruvalı tekneler rüzgârdan etkilenir)?
Kısa sözlük
Deadrise (V açısı), chine (taban-borda köşesi), strake (uzunlamasına çıkıntı), freeboard (borda yüksekliği: su hattından küpeşteye), draft (su çekimi), LOA (tam boy), beam (en), transom (ayna), keel (omurga), hump (kalkış tepesi), porpoising (hoplama), chine walking (yüksek hızda yanal salınım). Terimlerin tamamı için tekne terimleri sözlüğü.
- Kullanım suyu: korunaklı koy mu, körfez mi, açık Ege mi?
- Öncelik: dalgada yumuşaklık mı, durunca sabitlik mi?
- Kıç deadrise açısı kullanım suyuna uygun mu (Ege günübirlik: 18–22°)?
- Chine tipi ve strake'ler sıçratmayı azaltıyor mu?
- Borda yüksekliği yeterli mi?
- Motor gücü gövdenin kalkış ihtiyacına uygun mu?
- Deneme seyri dalgalı bir günde yapıldı mı?
Sık sorulan sorular
Planing gövde ile deplasman gövde arasındaki fark nedir?
Deadrise açısı kaç derece olmalı?
Derin V tekne durunca çok mu sallanır?
Gövde biçimi yakıt tüketimini etkiler mi?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
