- Ağırlık boyuna dengeli, ağır eşya ortada ve alçakta; yolcular kalkışta öne, seyirde dengeli.
- Burun havada kalıyorsa yük kıçta fazladır; burun gömülüyorsa yük öndedir; tekne yatıyorsa yük bir yandadır.
- Motor trimi ağırlık dengesizliğini düzeltemez; önce yük, sonra trim düğmesi.
- Küçük teknede plakadaki azami yük ve kişi sayısı güvenlik sınırıdır; konfor sınırı üçte ikisidir.
Tekne trim: neden yükün yeri motor kadar önemli?
Bir tekne suyun üstünde dengede duran bir platformdur; ağırlık merkezinin yeri teknenin suya nasıl oturduğunu, planaya nasıl kalktığını ve dalgada nasıl davrandığını belirler. Aynı tekne, aynı motor ve aynı toplam yükle, yük kıça yığıldığında planaya kalkamaz; yük burna toplandığında dalgaya gömülür; yük bir yanda toplandığında yatar ve dönüşte tehlikeli hâle gelir. "Trim" kelimesi denizcilikte teknenin boyuna (baş-kıç) duruşunu ifade eder; motorun trim açısı bu duruşu ayarlar ama düzeltmez. Bu yazı, motor trimini anlattığımız yazının öncesidir: yükü doğru koymadan trim düğmesine basmak, yanlış hesabı düzeltmeye çalışmaktır.
Boyuna denge: baş-kıç
Dıştan takma motor ve yakıt deposu çoğu teknede kıçtadır; bu yüzden küçük tekneler boş hâlde bile kıça basar. Kıça iki yolcu daha binince burun kalkar, tekne planaya geç kalkar ve "yürüyor ama gitmiyor" olur. Doğru düzen: yolcular teknenin uzunluğuna dağılır, kalkışta ağır yolcular öne yakın oturur, tekne planaya oturunca yerlerine geçebilirler. Yakıt deposu doluyken kıç ağırlaşır; uzun rotada yakıt azaldıkça denge değişir. Ağır eşya (soğutucu, çapa, su) teknenin ortasına ve alçağa konur. Burun bölmesi hafif eşya içindir; ağır çapa ve zincir burunda dururken tekne dalgaya gömülür.
Yanal denge: sancak-iskele
Tek taraflı ağırlık tekneyi yatırır; yatan tekne bir yana çeker, direksiyon ağırlaşır, dönüşte iç tarafa fazla yatar ve su alabilir. Konsol teknelerde sürücü bir yandadır; yolcu ve eşya öbür yana dengelenir. Balıkçılar hep aynı tarafa geçtiğinde küçük tekne tehlikeli biçimde yatar; balık alırken karşı tarafta biri durur. Trim tabı hafif yanal çekmeyi düzeltir ama yatmayı düzeltmez; bkz. trim yazısı.
Kalkış: planaya çıkarken
Planaya kalkış, teknenin burnunu havaya kaldırıp suyun üstüne çıkmasıdır; bu anda ağırlığın öne yakın olması kalkışı hızlandırır. Motor trimi tam içeri, yolcular öne, gaz kademeli. Burun havada uzun süre kalıyorsa yük kıçtadır; bir yolcunun öne geçmesi, trim düğmesinden daha etkilidir. Yüklü teknede kalkış için motor gücü de belirleyicidir; bkz. kaç beygir.
Seyirde denge
Planada giden teknede burun hafif kalkık, tekne yatmadan düz olmalı; ıslak yüzey az, devir yüksek, direksiyon hafif. Yolcular yerlerine geçtikten sonra motor trimi ince ayar yapar. Dalgaya karşı giderken ağırlığı biraz öne almak (yolcuyu öne oturtmak) burnu dalgaya bastırır ve sıçramayı azaltır; dalga arkadan gelirken burnun hafif yukarıda kalması istenir. Yük dengesi ve trim birlikte çalışır; ikisini de bilen kullanıcı yakıttan yüzde on-on beş tasarruf eder. Bkz. yakıt tüketimi.
| Belirti | Sebep | Önce yük | Sonra trim |
|---|---|---|---|
| Burun havada, kalkmıyor | Yük kıçta | Yolcu öne, ağır eşya ortaya | Trim tam içeri |
| Burun gömülü, su üste geliyor | Yük önde | Yükü ortaya/kıça | Trim biraz dışarı |
| Tekne bir yana yatıyor | Yanal ağırlık | Yolcu/eşya dengele | Trim tabı ince ayar |
| Hoplama (porpoising) | Yük kıçta + trim fazla dışarı | Yükü öne | Trim içeri |
| Direksiyon bir yana çekiyor | Pervane torku / yanal yük | Dengele | Trim tabı |
Akü, depo ve sabit yükler
Akü, su tankı ve sabit yakıt deposu teknenin kalıcı yük dağılımını oluşturur; tekne alınırken ya da donatılırken yerleri düşünülür. Kıça yakın ağır akü ve depo, hafif teknede burnu kalıcı olarak kaldırır; mümkünse akü konsol altına ya da orta hatta alınır. Trolling motor aküleri (24–36 V sistemde üç akü) ciddi ağırlıktır; pruvadaki motorla dengeli yerleştirilmelidir. Elektronik ve kablo da ağırlık ekler; dağılımı bir kez düşünmek, her çıkışta trimle uğraşmaktan kurtarır. Bkz. akü rehberi.
Yük sınırı: plaka ne der?
Teknenin plakasında azami kişi sayısı, azami yük (kişi + eşya + motor) ve azami motor gücü yazar. Bu sınır güvenlik içindir; aşıldığında tekne su hattının üstünde yeterli borda bırakmaz ve dalgada su alır. Konforlu ve güvenli sayı plakanın yaklaşık üçte ikisidir; Ege'de öğleden sonra dalgası düşünülürse "tam kapasite" günübirlik çıkışlarda yanlış hedeftir. Yük hesabında her yetişkin ~80 kg, soğutucu ve içecek 20–30 kg, yakıt litre başına 0,75 kg, su litre başına 1 kg sayılır. Bkz. tekne boyu.
Örnek: 5,5 metre konsol teknede dört kişi
Sürücü sancak tarafta konsolda; bir yolcu iskele tarafta konsol koltuğunda (yanal denge); iki yolcu burun oturağında — kalkışta burna basarlar. Soğutucu konsolun önünde orta hatta, çapa ve zincir burun bölmesinde ama hafif, yedek yakıt bidonu kıçta motorun yanında değil, orta hatta. Tekne planaya oturunca burundaki yolculardan biri kıça geçebilir; tekne düzse trim dışarı alınır. Öğleden sonra dalgaya karşı dönerken burun oturağındakiler biraz geriye alınır, trim içeri çekilir; yandan gelen dalgada herkes yerinde kalır. Bu basit düzen, aynı tekne ve motorla planaya kalkış süresini yarıya, sıçratmayı belirgin biçimde azaltır. Deneme seyrinde tekneyi bu gerçek yükle deneyin; boş tekneyle yapılan deneme, kalkış ve dengeyi göstermez.
Römorkta da aynı kural
Yük dağılımı römorkta da geçerlidir: teknenin römork üzerindeki konumu çeki topuzu yükünü belirler; az topuz yükü römorku salındırır. Tekneyi römorka yüklerken eşyayı burna değil ortaya koyun, motoru tilt kilidinde tutun. Ayrıntı römork rehberinde.
- Ağır eşya (soğutucu, çapa, su) ortada ve alçakta mı?
- Yolcular boyuna ve yanal dengeli oturuyor mu?
- Kalkışta yolcular öne, trim içeride mi?
- Seyirde tekne düz, burun hafif kalkık mı?
- Yakıt azaldıkça denge yeniden kontrol ediliyor mu?
- Plakadaki azami yük ve kişi aşılmıyor mu?
- Akü ve sabit yükler dengeli yerleştirilmiş mi?
- Yer değiştirmeler tek tek ve dengeli mi?
Sık sorulan sorular
Tekne trim ayarı yükle mi, motorla mı yapılır?
Tekne kalkmıyor, motor mu küçük yük mü yanlış?
Ağır eşya nereye konmalı?
Plakadaki kişi sayısı kadar yolcu alabilir miyim?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
