- Trim: seyirde motorun açısını küçük adımlarla değiştirmek. Tilt: motoru sudan tamamen kaldırmak. Aynı hidrolik sistem, farklı amaç.
- Temel kural: kalkışta trim tam içeride (burun aşağı), planaya kalkınca kademeli dışarı (burun yukarı); en verimli nokta devrin yükselip direksiyonun hafiflediği yerdir.
- Dalgaya karşı trim içeri, dalga arkadan gelirken biraz dışarı; keskin dönüşte içeri.
- Trim tabı motorun direksiyon çekmesini dengeler ve anottur; hidrolik sistem sızıntı ve yağ seviyesi için sezonda bir kontrol edilir.
Power trim nedir, tilt'ten farkı ne?
Dıştan takma motor, ayna braketine bir mil üzerinden bağlıdır ve bu mil etrafında açısı değişir. Trim, seyir sırasında bu açıyı birkaç derecelik adımlarla değiştirmektir: motor "içeri" alındığında pervane aynaya yaklaşır ve burnu aşağı bastırır; "dışarı" alındığında pervane uzaklaşır ve burnu kaldırır. Tilt ise motoru sudan tamamen çıkaracak kadar kaldırmaktır; römorkta, sığ suda ve marinada beklerken kullanılır. Power trim/tilt sistemi ikisini de aynı hidrolik pompayla, kumanda kolundaki ya da motordaki düğmeyle yapar. Küçük motorlarda manuel tilt (pim) vardır; trim seyirde değiştirilemez.
Neden bu kadar fark eder?
Teknenin suyla temas eden yüzeyi (ıslak yüzey) direnci belirler. Doğru trimde tekne burnu hafif kalkık, yalnızca kıç kısmı suda kayarak gider: direnç düşer, aynı gazda devir yükselir, hız artar ve yakıt tüketimi azalır. Aynı hızda yüzde 10'a varan yakıt farkı yalnızca trimden gelebilir. Yanlış trim ise iki uçta kendini gösterir: fazla dışarı alınmış motorda burun havaya kalkar, tekne "hoplar" (porpoising), pervane hava yutar; fazla içeride bırakılmış motorda burun suya gömülür, tekne sert vurur, direksiyon ağırlaşır ve su üste gelir.
Kalkış: trim tam içeride
Duruştan planaya kalkarken motor tam içeride (trim sıfır, hatta bazı motorlarda negatif) olmalıdır. Pervane aynaya yakın ve suya gömülü olduğundan itiş burnu bastırır, tekne düz kalkar ve kısa sürede planaya oturur. Yüklü teknede bu daha da önemlidir; burnu havada kalan tekne planaya geç kalkar ve motor boğulur. Su sporu çekerken ani kalkış da trim içerideyken yapılır.
Seyir: kademeli dışarı
Tekne planaya oturunca trimi kısa basışlarla dışarı alın. Her adımda devir sayacına ve hisse bakın: devir yükselir, direksiyon hafifler, teknenin sesi değişir. Devir yükselmeyi bırakıp tekne hoplamaya ya da pervane havalanmaya başladığında bir adım geri alın; en verimli nokta oradadır. Bu nokta yüke, hıza ve denize göre değişir; her çıkışta yeniden bulunur. Anlık yakıt göstergesi olan teknede mil başına tüketimin en düştüğü trim en doğrusudur. Bkz. yakıt tüketimi.
Dalgada ve dönüşte
- Dalgaya karşı giderken: Trimi biraz içeri alın; burun dalgayı yarar, tekne sıçramaz. Çok içeri alırsanız burun dalgaya gömülür ve su üste gelir.
- Dalga arkadan gelirken: Trimi biraz dışarı alın; burun dalganın önündeki çukura gömülmez.
- Yandan dalga: Hafif içeri; teknenin sağlam oturması için.
- Keskin dönüş: Dönüşe girmeden trimi içeri alın; dışarıda kalan pervane dönüşte hava yutar ve motor devir fırlatır.
- Sığ su: Trimi/tilti kaldırın ama su emişinin sudan çıkmadığından emin olun; yavaş gidin.
Trim tabı: küçük kanat, büyük iş
Alt kısımdaki kavitasyon plakasının arkasında küçük bir dikey kanat bulunur: trim tabı. Pervanenin dönüş yönünden kaynaklanan direksiyon çekmesini (torque steer) dengeler. Tekne seyirde sürekli bir tarafa çekiyorsa tabın açısı küçük adımlarla ayarlanır: çekmenin tersine doğru döndürülür, deneme yapılır. Çoğu motorda trim tabı aynı zamanda kurban anottur; erir ve değiştirilir. Bkz. anot rehberi.
| Durum | Trim | Doğruysa | Yanlışsa |
|---|---|---|---|
| Kalkış | Tam içeri | Düz, hızlı kalkış | Burun havada, motor boğuk |
| Planada seyir | Kademeli dışarı | Devir yüksek, direksiyon hafif | Hoplama ya da burun gömülü |
| Dalgaya karşı | Biraz içeri | Yumuşak yarma | Sıçrama, sert vuruş |
| Dalga arkadan | Biraz dışarı | Burun yukarıda | Burun çukura gömülür |
| Keskin dönüş | İçeri | Tutuşlu dönüş | Pervane havalanır |
Hidrolik sistemin bakımı
Power trim sistemi bir elektrikli pompa, hidrolik yağ deposu ve bir ya da iki silindirden oluşur. Bakımı azdır ama ihmal edilince pahalıdır:
- Sezonda bir yağ seviyesini kontrol edin (motor tam tilt konumundayken, el kitabındaki yöntemle).
- Silindir millerinde yağ sızıntısı ve tuz birikimi arayın; milleri nemli bezle silin.
- Motor tilt'te bekletildiğinde kendiliğinden iniyorsa valf ya da keçe sorunu vardır.
- Pompa çalışıyor ama motor hareket etmiyorsa yağ eksik ya da hava var; sistem havalandırılır.
- Elektrik: röle ve düğme temasları tuzdan oksitlenir; düğme "bir çalışıp bir çalışmıyorsa" sebep budur.
- Manuel tahliye vidası: elektrik arızasında motoru elle kaldırmak için; yerini bilin.
Yük dağılımı trimle yarışır
Trim düğmesi teknenin açısını değiştirir ama sınırı vardır; kıça yığılmış yolcu ve dolu depo burnu öyle kaldırır ki hiçbir trim ayarı düzeltemez. Tersine, burna toplanan yük tekneyi suya gömer ve trimi dışarı almak yeterli olmaz. Bu yüzden trim ayarına başlamadan önce yükü dengeleyin: ağır eşya orta hatta ve kıça yakın, yolcular dengeli. Kalkışta yolcuların öne geçmesi planaya kalkışı hızlandırır; planaya oturunca yerlerine dönebilirler. Trim, dengeli yüklenmiş bir teknede ince ayardır; dengesiz teknede ise bir kurtarma aracı olur ve her zaman yetmez.
Tilt'in doğru kullanımı
Motoru sudan kaldırmak yosun ve midye tutunmasını, korozyonu ve marinada gereksiz su temasını önler; teknede bırakılan motor her zaman tilt konumuna alınır. Römorkta taşırken motor tam tilt'te değil, tilt kilidi ya da destek çubuğuyla desteklenmiş konumda olmalıdır; yolda gelen sarsıntı hidrolik silindire biner. Alt kısım yola sürtmeyecek kadar yüksek, ama sistem tamamen açık değil. Motor dik konumda saklanır; kışlamada tilt'te bekletilmez. Bkz. römork rehberi.
- Kalkıştan önce trim tam içeride mi?
- Planaya oturunca kademeli dışarı alınıp devir izlendi mi?
- Hoplama ya da havalanma başlayınca bir adım geri alındı mı?
- Dönüşten ve dalgadan önce trim içeri alınıyor mu?
- Trim tabı ayarı yapıldı, tekne düz gidiyor mu?
- Hidrolik yağ seviyesi ve sızıntı sezonda bir kontrol ediliyor mu?
- Römorkta motor destek çubuğuyla taşınıyor mu?
Sık sorulan sorular
Power trim küçük motorlarda gerekli mi?
Trim açısını her seferinde yeniden mi bulmalıyım?
Motor tilt'te dururken yavaş yavaş iniyor, tehlikeli mi?
Tekne sürekli sağa çekiyor, ne yapmalıyım?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
