- İki görev, iki akü: marş aküsü (kısa süre yüksek akım, motoru çalıştırır) ve servis / derin döngü aküsü (uzun süre düşük akım, elektronik ve trolling motor).
- Tipler: sulu (ucuz, bakım ister), AGM (bakımsız, titreşime dayanıklı, marin standart), jel (derin döngüde iyi, hassas şarj), lityum LiFePO4 (hafif, uzun ömür, pahalı).
- Kapasite: marş aküsü motorun istediği CCA/MCA; servis aküsü günlük tüketimin iki katı Ah.
- Bakım: kutup başları temiz ve gresli, sabit kutu, doğru şarj cihazı, kışın söküp bakım şarjı.
Tekne aküsü: iki farklı iş
Motoru çalıştırmak, saniyeler süren yüksek akım ister; ekranı, telsizi, sintine pompasını ve trolling motoru beslemek, saatler süren düşük akım ister. Bu iki iş için iki akü yapısı vardır: marş aküsü ince ve çok plakalıdır, yüksek akım verir ama derin boşalmayı sevmez; derin döngü (servis) aküsü kalın plakalıdır, yüzde 50–80 boşalıp dolmaya dayanır ama marş için akım vermekte zayıftır. Küçük teknelerde tek bir "çift amaçlı" (dual purpose) marin akü ikisini idare eder; elektroniği ve trolling motoru olan teknede marş ve servis aküsü ayrılır, aralarına akü şalteri ya da ayırıcı konur. Elektrik sisteminin tamamı için tekne elektrik rehberi.
Akü tipleri
| Tip | Avantaj | Dezavantaj | Uygun kullanım |
|---|---|---|---|
| Sulu kurşun-asit | Ucuz, yaygın | Su seviyesi bakımı, gaz çıkışı, titreşime hassas, yatırılamaz | Bütçe marş aküsü |
| AGM | Bakımsız, sızdırmaz, titreşime dayanıklı, hızlı şarj, her konumda | Sulu aküden pahalı, aşırı şarja hassas | Marin marş ve servis; en yaygın doğru tercih |
| Jel | Derin döngüde uzun ömür, sızdırmaz | Hassas şarj profili, yüksek akımda zayıf | Servis aküsü, güneş sistemi |
| Lityum (LiFePO4) | Yarı ağırlık, 2–4 kat döngü ömrü, hızlı şarj, sabit voltaj | Pahalı, BMS ve uyumlu şarj gerekir, soğukta şarj sınırı | Trolling motor, elektronik yoğun tekne, ağırlık kritik RIB |
Marin aküler otomobil akülerinden titreşim dayanımı, sızdırmaz kapak ve terminal yapısıyla ayrılır; "araba aküsü olur" yaklaşımı bir sezonda plaka kırığıyla sonuçlanabilir. AGM, çoğu tekne için fiyat-performans dengesidir; lityum, trolling motor ve gün boyu elektronik kullanan teknelerde ağırlık ve ömür avantajıyla kendini öder.
Kapasite hesabı
Marş aküsü: Motorun el kitabı asgari CCA (soğuk marş akımı) ya da MCA (deniz marş akımı) değeri verir; bu değerin üstünde bir akü seçilir. Büyük dört zamanlı motorlar marşta ciddi akım ister; küçük akü marşı yavaşlatır ve motoru zor çalıştırır. Servis aküsü: Günlük tüketim hesaplanır: her cihazın amper çekişi × saat. Örnek: chartplotter 1 A × 8 saat = 8 Ah, VHF bekleme 0,5 A × 8 = 4 Ah, sintine pompası aralıklı 2 Ah, müzik 2 A × 4 = 8 Ah, buzdolabı 3 A × 8 = 24 Ah → ~46 Ah. Kurşun-asit akü yüzde 50'den fazla boşaltılmaması gerektiğinden en az 100 Ah servis aküsü; lityumda yüzde 80–90 kullanılabildiğinden 60 Ah yeter. Trolling motor için ayrı hesap; bkz. trolling motor.
Şarj: motor, cihaz, güneş
Motorun alternatörü seyirde aküyü şarj eder; ancak kısa çıkışlar ve rölantide alternatör az şarj verir, akü sezon boyunca yavaş yavaş boşalır. Marinada ya da evde akıllı (çok kademeli) şarj cihazı aküyü tam doldurur ve bakım modunda tutar; akü tipine (AGM, jel, lityum) uygun profil şarttır. Çok akülü teknede çok çıkışlı şarj cihazı ya da akü ayırıcı (VSR) kullanılır; böylece elektronik marş aküsünü boşaltmaz. Güneş paneli, koyda gün boyu duran teknede servis aküsünü destekler; bkz. güneş paneli ve şarj cihazı seçimi.
Montaj ve bağlantı
- Akü kutusu ya da sabitleme kayışı: akü dalgada hareket etmemeli; devrilen sulu akü asit döker.
- Havalandırmalı, kuru, motordan ve yakıttan uzak yer; sintine suyu akü tabanına ulaşmamalı.
- Kutup başları paslanmaz somunla sıkı; kablolar doğru kesitte, uçları kalaylı ve ısıyla daralan kılıflı.
- Ana şalter: akünün tekneden ayrılmasını sağlar; tekne bırakılırken kapatılır (otomatik sintine pompası hattı hariç).
- Ana sigorta: aküye en yakın noktada; kısa devrede yangını önler.
- Kutup başlarına ince gres ya da terminal koruyucu; tuz oksidi teması keser.
Bakım ve belirtiler
Sulu aküde su seviyesi (saf su ile tamamlanır), bütün tiplerde kutup başı temizliği ve voltaj kontrolü aylık iştir. Dinlenmiş (birkaç saat şarj/deşarj olmamış) aküde 12,6–12,8 V dolu, 12,2 V yarı, 12,0 V altı boş demektir; motor çalışırken 13,5–14,5 V alternatörün şarj ettiğini gösterir. Marşın yavaşlaması, kutup başında yeşil oksit, akü gövdesinde şişme ve sulu aküde kokuşmuş yumurta kokusu değişim ya da sorun işaretidir. Akü ömrü kullanım ve bakıma göre 3–6 yıl (AGM), lityumda çok daha uzundur.
Kışlama
Akünün en çok öldüğü mevsim kıştır: boş bırakılan akü sülfatlaşır ve baharda geri gelmez. Sezon sonunda aküyü sökün (ya da ana şalteri kapatın), tam şarj edin, serin ve kuru yerde bekletin, ayda bir voltaj kontrol edin ya da bakım şarj cihazına bağlı bırakın. Lityum aküler yüzde 50–70 dolulukta bekletilir ve soğukta şarj edilmez. Suda kalan teknede sintine pompası için akü ve şarj cihazı bağlı kalır. Bkz. tekne kışlama.
Lityuma geçmeli miyim?
Trolling motor ve sanal çapa gün boyu kullanılıyorsa, tekne elektronik yoğunsa ya da ağırlık kritikse (RIB, küçük tekne) lityum kendini öder: yarı ağırlık, iki-üç kat kullanılabilir kapasite, binlerce döngü. Yalnız marş için ve kısa çıkışlarda AGM yeterlidir ve ucuzdur. Lityuma geçişte şarj cihazı, alternatör uyumu ve BMS'li kaliteli ürün şarttır; ucuz lityum akü, bataryanın kendisinden çok BMS kalitesiyle sorun çıkarır.
- Marş aküsü motorun CCA/MCA değerini karşılıyor mu?
- Servis aküsü günlük tüketimin en az iki katı Ah mı (kurşun-asit)?
- Akü tipi marin mi (AGM/jel/lityum), sabitlenmiş mi?
- Kutup başları temiz, gresli, kablolar doğru kesitte mi?
- Ana şalter ve ana sigorta var mı?
- Şarj cihazı akü tipine uygun, çok kademeli mi?
- Dinlenmiş voltaj 12,6 V üstünde, çalışırken 13,5–14,5 V mu?
- Kışlamada söküp şarjda tutma planı var mı?
Sık sorulan sorular
Tekne aküsü olarak araba aküsü kullanılır mı?
Kaç amper-saat servis aküsü gerekir?
Akü kışın neden ölüyor?
Lityum akü teknede güvenli mi?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
