- Yapı: akü(ler) → ana şalter → ana sigorta → dağıtım panosu (sigorta/otomat) → tüketiciler; dönüş toprak barasına.
- Marş aküsü ve servis aküsü ayrılır; ayırıcı (VSR/DC-DC) ile şarj paylaşılır, motor her zaman çalışır.
- Kablo: kalaylı bakır, kesit akım ve mesafeye göre; gerilim düşümü elektronikte %3, diğerlerinde %10 sınırı.
- Her pozitif hatta kaynaktan en fazla 18 cm sonra sigorta; sigorta kabloyu korur, cihazı değil.
- Bağlantı: krimp + ısıyla daralan makaron; büküp bantlama yok. Topraklama tek noktadan, anot ve galvanik izolatör.
- Kıyı elektriği (220 V) ayrı devre, kaçak akım rölesi ve galvanik izolatör; DC ile karışmaz.
Tekne elektrik sisteminin yapısı
Küçük ve orta teknede sistem 12 V doğru akımdır (bazı büyük teknelerde 24 V): akü, ana akü şalteri, ana sigorta, dağıtım panosu ve tüketiciler (ekran, VHF, sintine pompası, ışıklar, ses). Motor alternatörü seyirde aküyü şarj eder; kıyıda şarj cihazı ve varsa güneş paneli. 220 V kıyı elektriği ve invertör ayrı bir sistemdir ve DC tarafla yalnızca şarj cihazı üzerinden buluşur. İyi tesisatın üç ilkesi: her hat sigortalı, her kablo doğru kesitte ve kalaylı, her bağlantı krimpli ve korumalı. Elektronik ağ için NMEA 2000; dijital anahtarlama seçeneği için dijital switching.
Akü düzeni: marş ve servis
Tek aküyle hem marş hem müzik–ışık–soğutucu çalıştırmak, sabah "marş basmıyor" demektir. Doğru düzen: marş aküsü (yüksek anlık akım) yalnız motoru çalıştırır; servis aküsü (derin çevrim, AGM/lityum) tüketicileri besler. İkisi arasında gerilim duyarlı röle (VSR/ACR) ya da DC-DC şarj cihazı: motor çalışıp alternatör şarj verince servis aküsü de dolar, motor durunca ayrılır. Acil paralel (emergency parallel) şalteri marş aküsü biterse servis aküsüyle çalıştırmayı sağlar. Akü tipleri ve kapasite hesabı için tekne aküsü seçimi; şarj için akü şarj cihazı; güneş için tekne güneş paneli.
Kablo kesiti ve gerilim düşümü
12 V sistemde gerilim düşümü acımasızdır: ince kablo, uzun mesafe ve yüksek akım ekranı yeniden başlatır, pompayı yavaşlatır, VHF menzilini düşürür. Kesit; akım (A), gidiş-dönüş toplam kablo boyu (m) ve izin verilen düşüme göre seçilir. Elektronik ve sintine pompası için %3, ışık ve genel tüketici için %10 sınırı. Kablo mutlaka kalaylı (tinned) çok telli bakır; otomotiv kablosu tuzda yeşillenir. Renk: pozitif kırmızı, negatif siyah ya da sarı (ABYC), devre kabloları etiketli.
| Akım | 3 m | 6 m | 9 m | 12 m | Tipik tüketici |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 A | 1,5 mm² | 2,5 mm² | 4 mm² | 4 mm² | Chartplotter, VHF (bekleme), LED |
| 10 A | 2,5 mm² | 4 mm² | 6 mm² | 10 mm² | Sintine pompası, VHF (gönderim) |
| 20 A | 4 mm² | 10 mm² | 16 mm² | 16 mm² | Amfi, soğutucu, su altı ışığı grubu |
| 40 A | 10 mm² | 16 mm² | 25 mm² | 35 mm² | Irgat besleme, büyük amfi |
| 80 A+ | 25 mm² | 35 mm² | 50 mm² | 70 mm² | Irgat, invertör, trolling motor 24 V |
Değerler yaklaşık; kurulumda kesit tablosu ve kablo üreticisinin verisi esas alınır. Şüphede bir kalın kesit seçin; kalın kablonun zararı yoktur.
Sigorta ve şalter
Sigorta cihazı değil, kabloyu korur: değeri kablonun taşıyabileceği akıma göre seçilir (cihazın çektiğinin biraz üstü, kablonun sınırının altında). Her pozitif hat, akü ya da baradan en fazla 18 cm (7 inç) sonra sigortalanır; ana hatta ANL/MRBF sigorta, panoda otomat ya da bıçak sigorta, cihaz yakınında inline sigorta. Ana akü şalteri her aküye; motor çalışırken şalter kapatılmaz (alternatör diyotu yanar). Sigorta tutucuları su geçirmez, kapaklı; sigorta değerleri panoda yazılı. Sintine pompası otomatik hattı ana şalterden bağımsız, kendi sigortasıyla doğrudan aküye.
Bağlantı tekniği
- Krimp: Kalaylı halka/çatal pabuç, doğru kalıpla sıkılmış; büküp bantlama, lehimli tek bağlantı (titreşimde kırılır) yok.
- Isıyla daralan, yapışkanlı makaron: Her krimp üstüne; su ve tuz girişini keser.
- Bara ve terminal: Pozitif ve negatif baralar, kapaklı; bir terminale en fazla 4 pabuç.
- Kablo yolu: Sintine suyunun üstünde, keskin kenarlardan makaronla korunmuş, her 40–45 cm'de kelepçeli; motor ateşleme kablolarından ve anten kablosundan ayrı.
- Konnektörler: Su geçirmez (Deutsch, IP67) ya da dielektrik gresli; açıkta kalan kalay uçları ısıyla daralan kapak.
- Etiket: Her devre iki ucundan etiketli; şema teknede.
Topraklama ve galvanik korozyon
DC negatif dönüşü, motor bloğu ve kıyı elektriği toprağı tek bir noktada (motor bloğu ya da toprak barası) buluşur; "topraklama örümcek ağı" (birden çok dönüş yolu) çevrim akımı ve korozyon yaratır. Marinada kıyı elektriğine bağlı tekneler arasında toprak üzerinden akan galvanik akım anotları ve şaftı yer; galvanik izolatör ya da izolasyon trafosu bu akımı keser. Anotlar (çinko/alüminyum) motor, şaft ve trim tab'da; bkz. elektrolitik korozyon ve topraklama ve anot rehberi.
Kıyı elektriği ve invertör (220 V)
Marinada 220 V bağlantı; marin kıyı elektriği kablosu ve fişi, girişte kaçak akım rölesi (RCD) ve ana otomat, galvanik izolatör, ayrı pano; 220 V kablolar DC'den ayrı yolda ve renkte. Şarj cihazı, su ısıtıcı, klima 220 V'ta; invertör DC'den 220 V üretir (büyük akım, kalın kablo, ayrı sigorta, iyi havalandırma). 220 V tarafında ehliyetli elektrikçi; suda 220 V kaçağı ölümcüldür (elektrik çarpması ve yüzücü için "electric shock drowning"). Marinada bağlıyken denize girilmez.
Yaygın arızalar ve teşhis
- Ekran motor çalışınca yeniden başlıyor: Marş anında gerilim düşümü; elektroniği servis aküsünden besle.
- Işık sönük, pompa yavaş: İnce kablo, korozyonlu bağlantı; gerilimi cihaz ucunda ölç.
- Sigorta tekrar atıyor: Kısa devre ya da yanlış (küçük) sigorta; sürtünen kablo ara.
- Yeşil oksit: Otomotiv kablosu, makaronsuz krimp; yenile.
- Anotlar hızlı eriyor: Galvanik akım; kıyı elektriği izolatörü, kaçak.
- Sabah akü boş: Sızıntı akımı (bekleme tüketimi) ya da VSR hatası; akım pensiyle ölç.
Özetle
Tekne elektrik sistemi, doğru tasarım ve titiz işçilikle yıllarca sessiz çalışır: marş–servis akü ayrımı, kalaylı ve doğru kesitte kablo, her hatta sigorta, krimp + makaron bağlantı, tek noktadan topraklama ve galvanik koruma, ayrı ve korumalı 220 V tarafı. Yeni elektronik eklerken önce güç hattını ve akü kapasitesini planlayın; bayimiz Garmin, Fusion, Lumishore ve EmpirBus kurulumlarını bu ilkelerle yapar.
- Marş ve servis aküsü ayrı; VSR / DC-DC çalışıyor
- Her pozitif hat 18 cm içinde sigortalı; değerler kabloya uygun
- Kablolar kalaylı, kesit tabloya göre, etiketli
- Krimp + yapışkanlı makaron; oksit yok
- Kablo yolu sintine üstünde, kelepçeli, ateşleme kablosundan ayrı
- Tek nokta topraklama; anotlar sağlam; galvanik izolatör
- 220 V: RCD, ayrı pano, marin kablo; ehliyetli kurulum
- Şema teknede, akü ve sızıntı akımı ölçüldü
Sık sorulan sorular
Teknede otomotiv kablosu kullanılır mı?
Sigorta değeri nasıl seçilir?
Marş aküsü ile servis aküsü neden ayrı olmalı?
Ekran motor çalışınca neden kapanıyor?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
