Şaft Boyu Nasıl Ölçülür? Kısa, Uzun ve Ekstra Uzun Şaft Rehberi

Şaft boyu nedir?

Dıştan takma motorda şaft boyu, motorun ayna braketine oturduğu noktadan kavitasyon plakasına kadar olan mesafeyi ifade eder. Üreticiler bunu üç-dört standart boyda sunar ve model kodunda bir harfle gösterir: S (short, kısa), L (long, uzun), X (extra long) ve bazı büyük motorlarda XX ya da U. Motorun gücü aynı olsa da farklı şaft boyları farklı ürünlerdir; sonradan değiştirmek çoğu modelde ek şaft parçası ve alt kısım değişimi gerektirir, yani pahalıdır. Bu yüzden ölçüm alımdan önce yapılır.

Ayna yüksekliği nasıl ölçülür?

Tekne düz bir zeminde ya da römorkta yatay dururken, aynanın motorun oturacağı noktasındaki üst kenarından karinanın en alt çizgisine (omurga hattı) kadar dikey mesafeyi ölçün. Ölçüm aynanın dış yüzünde, motorun tam ortada takılacağı hattan alınır; V karinalı teknelerde omurga çizgisi merkezdedir. Bazı teknelerde motor için alçaltılmış bir "motor yuvası" vardır; ölçü yuvanın kenarından alınır, teknenin genel bordasından değil.

Ölçüm iki boy arasında kalıyorsa genellikle bir üst boya (uzun olana) gidilir ve montaj yüksekliğiyle ayarlanır; çünkü motoru aynada birkaç santim yukarı kaydırmak mümkündür, aşağı kaydırmak değildir.

Doğru montajın ölçüsü: kavitasyon plakası

Şaft boyunun doğru olup olmadığının sahadaki testi, motorun alt kısmındaki yatay kavitasyon (anti-ventilasyon) plakasıdır. Tekne suda ve planadayken plaka su yüzeyiyle aynı hizada ya da bir-iki parmak altında olmalıdır. Tekne dururken bakıldığında plaka karina çizgisinin hemen altında, yaklaşık aynı hizada durur. Plaka suyun belirgin üstündeyse pervane hava yutar; belirgin altındaysa alt kısım gereğinden fazla suda kalır.

Şaft kısa kalırsa ne olur?

• Ventilasyon: Pervane yüzeyden hava çeker; motor devir alır, tekne ilerlemez. Dönüşlerde ve dalgada daha kötüdür.
• Soğutma riski: Su emiş ızgaraları yüzeye yaklaşır; dalgada motor hava yutup ısınabilir.
• Kötü kalkış: Pervane suyu tutamadığı için tekne planaya zor kalkar.

Şaft uzun kalırsa ne olur?

• Sürtünme: Fazla suda kalan alt kısım direnç yaratır; hız ve yakıt ekonomisi düşer.
• Su sıçraması: Alt kısımdan kalkan su aynaya ve motora çarpar; "kuyruk suyu" oluşur.
• Direksiyon ağırlığı: Su altında daha büyük yüzey, direksiyonu sertleştirir.
• Sığ suda hasar: Alt kısım daha derinde olduğundan tabana daha kolay çarpar.

Uzun şaft, kısa şafttan daha affedicidir: tekne çalışır, yalnızca verim kaybeder. Kısa şaft ise teknenin kullanılamaz olmasına yol açabilir. Emin değilseniz uzun tarafta kalın.

Yanlış şaft nasıl düzeltilir?

Montaj yüksekliği

Motor braketinde çoğunlukla birkaç cıvata deliği bulunur; motor bir-iki delik yukarı ya da aşağı alınabilir. Bu, bir-üç inçlik farkı kapatır. Yukarı almak için uzun şaft gerekir; kısa şaftı aşağı almak mümkün değildir.

Jack plate ve ayna yükseltme

Jack plate, motoru aynadan geriye ve yukarıya taşıyan sabit ya da hidrolik bir plakadır; performans teknelerinde motoru en verimli yüksekliğe getirmek için kullanılır. Kısa kalan şaftı bir miktar telafi edebilir ama ayna yükünü artırır ve her teknede uygun değildir. Aynayı alçaltmak ya da yükseltmek (fiber işçiliği) ise son çaredir; maliyeti çoğunlukla doğru motor almaktan yüksektir.

Şaft uzatma kiti

Bazı modellerde üretici ya da yan sanayi, kısa şaftı uzuna çeviren uzatma kitleri sunar: ara parça, uzun tahrik mili, uzun su borusu ve vites çubuğu. İşçilik ve parça bedeliyle çoğu zaman ikinci el uzun şaftlı bir alt kısım kadar tutar; motor küçükse mantıklı, büyükse nadiren.

Ayna açısı ve trim ilişkisi

Şaft boyu dikey ölçüdür; ancak aynanın açısı da motorun suya nasıl girdiğini belirler. Çoğu tekne aynası dikeyden 12-14 derece geriye yatıktır ve motor braketleri bu açıya göre tasarlanmıştır. Aynası daha dik ya da daha yatık teknelerde motor, trim ayarı sıfırda bile burnu aşağı ya da yukarı zorlar; bu, şaft sorununa benzer belirtiler (havalanma, su sıçraması) yaratır. Deneme seyrinde plaka hizası doğru görünüyor ama tekne burnu kaldırıyorsa sorun şaft değil açıdır; trim pimi ya da ara plaka ile düzeltilir. Şaft boyunu ve açıyı birlikte değerlendirmek, montaj sonrasındaki "bir şeyler yanlış" hissini baştan önler.

Özel durumlar

• Şişme botlar: Ayna genellikle kısa şafta göredir; ancak bazı büyük RIB'ler uzun ister. Üreticinin belirttiği boy esastır.
• Yelkenli servis motoru: Ayna braketi ayarlanabilir olduğundan hem kısa hem uzun uyabilir; dalgada pervanenin sudan çıkmaması için uzun tercih edilir.
• Çift motor: İki motor da aynı boyda ve aynı yükseklikte takılmalıdır.
• Yüksek itiş motorlar: Büyük pervane ve düşük hızda derin su gerekir; çoğunlukla uzun ya da ekstra uzun sunulur.

Sık sorulan sorular