- Menzil = kullanılabilir yakıt (depo × 0,9) ÷ tüketim (litre/mil); tüketim hıza ve dalgaya göre 2–3 kat değişir.
- En verimli hız: plane'e çıktıktan hemen sonraki seyir devri (çoğu konsol teknede 3 500–4 000 devir, 18–25 knot); rölanti ve tam gaz en verimsiz.
- Üçte bir kuralı: gidiş 1/3, dönüş 1/3, yedek 1/3; rüzgar ve dalgaya karşı dönüşte payı yarıya çıkar.
- Ölçüm: motor veri ekranı (NMEA 2000) litre/saat ve litre/mil verir; yoksa dolum defteriyle eğri çıkarın.
- Yedek yakıt: onaylı bidon, kokpit dışı havalandırmalı dolap, bağlı; uzun rotada ana tanka bağlı ikinci tank.
Menzil planlama neden gösterge işi değil?
Yakıt göstergesi tankın seviyesini kabaca gösterir, geri kalan mesafeyi değil; tank şekli, teknenin trimi ve dalga göstergeyi yanıltır. Menzil, yakıt miktarı ile tüketimin bölümüdür ve tüketim koşula göre iki–üç kat değişir: aynı 6 metrelik konsol tekne sakin suda 22 knot'ta mile 0,9 litre, meltemde 12 knot'ta dalgaya karşı mile 1,6 litre yakar. Bu yüzden menzil planlama; teknenizin tüketim eğrisini bilmek ve koşula göre pay bırakmakla yapılır. Tüketimi düşürme teknikleri için yakıt tüketimi ve tekne yakıt tasarrufu; ikmal için yakıt ikmali güvenliği.
Tüketim eğrisi: teknenizi tanımak
Motor veri ekranı (Yamaha/Honda gateway ile NMEA 2000 üzerinden chartplotter'da) her devirde litre/saat ve GPS hızıyla litre/mil verir; sakin bir günde her 500 devirde bir dakika sabit gidip değerleri not edin; eğri, en verimli hızı (litre/mil'in en düşük olduğu devir) gösterir. Ekran yoksa: depoyu doldurun, sabit hızda bilinen mesafe gidin, yeniden doldurup litreyi ölçün; birkaç hızda tekrarlayın. Motor verisi için NMEA 2000; ekran için chartplotter.
| Tekne / motor | Depo | Seyir hızı | Tüketim (L/saat) | L/mil | Toplam menzil | Üçte bir ile güvenli tek yön |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 5 m şişme bot / 40 HP | 25 L portatif | 18 kn | 10 | 0,55 | ~40 mil | ~13 mil |
| 5,5 m konsol / 90 HP | 90 L | 22 kn | 20 | 0,9 | ~90 mil | ~30 mil |
| 6,5 m konsol / 150 HP | 180 L | 25 kn | 32 | 1,3 | ~125 mil | ~40 mil |
| 8 m rib / 250 HP | 300 L | 28 kn | 50 | 1,8 | ~150 mil | ~50 mil |
| 9 m kabinli / 2×150 HP | 500 L | 24 kn | 60 | 2,5 | ~180 mil | ~60 mil |
| Jet ski 1,8 L HO | 70 L | 30 kn seyir | 15 | 0,5 | ~125 mil | ~40 mil |
Toplam menzil deponun %90'ı (tank dibi ve ölçüm payı) ile hesaplanır; "güvenli tek yön", üçte bir kuralında gidiş payıdır ve sakin deniz içindir; rüzgara karşı dönüşte bu değer yüzde 30–50 düşer.
Üçte bir kuralı
Kullanılabilir yakıtın üçte biri gidiş, üçte biri dönüş, üçte biri yedek; yedek, planlanmayan rüzgar, akıntı, sığınak arayışı ve rölantide bekleme içindir. Dönüş rüzgara karşıysa (Ege'de öğleden sonra kuzeye dönüş) dönüş payı gidişin 1,5 katı alınır: gidiş 1/4, dönüş 3/8, yedek 3/8 gibi. Uzun rotada (Ayvalık–Midilli–dönüş) yakıt noktası planı ve yedek bidon; kısa günübirlik rotada bile depoyu yarının altında çıkışa başlamamak alışkanlık olmalı. Rüzgar için Ege rüzgarları; dalgada sürüş için rüzgarlı havada tekne.
Doğru hızı seçmek
Deplasman hızında (5–7 knot) küçük planing tekne az yakar ama çok yavaş gider; plane'e çıkarken (10–15 knot) tüketim en yüksek; plane'de seyir (18–25 knot) litre/mil en düşük; tam gaz litre/mil yeniden yükselir. Menzil için "en az litre/mil" hızı, süre için "makul litre/mil" hızı seçilir; dalgada plane hızını koruyamıyorsanız litre/mil kötüleşir ve payı artırmanız gerekir. Trim, pervane ve yük tüketimi belirgin etkiler; bkz. trim, pervane seçimi, yük dağılımı.
Seyirde izleme
- Motor veri ekranı: Anlık L/saat, L/mil, kalan yakıt ve "menzil" hesabı; yakıt sensörü kalibre edilmeli; GPS hızına göre "varış noktasına yakıt" göstergesi.
- Kontrol noktaları: Rota üzerinde her 10 milde kalan yakıt ile planı karşılaştırın; plan bozuluyorsa hızı düşürün ya da rotayı kısaltın.
- Yarı depo kuralı: Depo yarıya inince dönüş kararı (günübirlik rotada), yedek pay bozulmadan.
- Dolum defteri: Her dolumda litre, saat ve mil; sezon sonunda gerçek ortalama tüketim.
Yedek yakıt taşımak
Onaylı yakıt bidonu (20–25 L), kokpit dışı ya da havalandırmalı dolapta, bağlı, güneşten uzak, kabinde asla; huni ve topraklama ile aktarım, motor kapalı; portatif tankta ikinci tank ve hızlı bağlantı; uzun rotada tekneye monte ek tank (tersane işi). Jet skide yedek bidon kalıcı bağlı tutucu ile (jet ski yakıt). Yakıt noktaları: Ayvalık marina yakıt iskelesi, Edremit Körfezi barınaklarında karadan bidon (körfez rehberi); Midilli'de liman yakıtı (gümrük ve belge).
Rota ve yakıt planı adımları
- Rotayı çizin (chartplotter), toplam mil ve bacakları çıkarın.
- Her bacak için beklenen hız ve L/mil (rüzgar yönüne göre) atayın.
- Rölanti, manevra ve bekleme için 5–10 L ekleyin.
- Toplamı 1,5 ile çarpın (üçte bir yedek) ya da rüzgara karşı bacaklarda daha fazla.
- Kullanılabilir yakıtla karşılaştırın; yetmiyorsa yakıt noktası, bidon ya da rota kısaltma.
- Seyirde kontrol noktalarında planı güncelleyin.
Yakıt biterse
Motor tekliyor ve depo boşsa: demir atın (sürüklenmeyi durdurun), yedek bidonu aktarın, hava alma (portatif tankta pompa topu), çalıştırın; yakıt yoksa Pan Pan ile yardım ve çekme (Pan Pan çağrısı), can yelekleri, konum bildirimi. Yakıt biterek yardım istemek utanç değil; ama önlenebilir bir hatadır.
Özetle
Menzil planlama; teknenin litre/mil eğrisini bilmek, plane'de verimli seyir hızını seçmek, üçte bir kuralını (rüzgara karşı dönüşte daha fazla) uygulamak, yedek yakıtı güvenli taşımak ve seyirde motor verisiyle planı izlemektir. Gösterge yarıda diye değil, hesap yettiği için çıkılır. Ege'de öğleden sonra kuzeye dönüş tüketimi belirgin artırır; sabah çıkış ve pay bırakma kuralı burada da geçerlidir. Bayimizde motor veri ekranı kurulumu ve yakıt sensörü kalibrasyonuyla teknenizin gerçek menzilini ekranda görürsünüz.
- Teknenin L/mil eğrisi biliniyor (en verimli devir)
- Rota bacakları ve rüzgar yönüne göre tüketim hesaplandı
- Üçte bir yedek (rüzgara karşı dönüşte daha fazla)
- Kullanılabilir yakıt = depo × 0,9; yeterli
- Yedek bidon onaylı, bağlı, kabin dışında
- Yakıt noktaları ve saatleri biliniyor
- Motor veri ekranı / dolum defteri ile izleme
- Yarı depoda dönüş kararı
Sık sorulan sorular
Teknenin menzili nasıl hesaplanır?
Üçte bir kuralı nedir?
En az yakıt yakan hız hangisi?
Yedek yakıt teknede nasıl taşınır?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
