- Impeller, soğutma suyunu denizden alıp motora basan kauçuk kanatlı çarktır; alt kısımdaki su pompası gövdesinin içindedir.
- Belirtiler: kontrol suyunun (tell-tale) incelmesi, kesik kesik gelmesi, hararet ikazı, su akışının rölantide zayıflaması.
- Periyot: kullanım yoğunluğuna göre yılda bir ya da iki-üç yılda bir; kumlu ve çamurlu sularda daha sık.
- Motoru susuz çalıştırmak impelleri birkaç saniyede yakar; kulaklık takmadan marşa basmayın.
Impeller nedir, ne iş yapar?
Dıştan takma motorlar kapalı devre soğutma yerine doğrudan deniz suyunu kullanır. Alt kısımdaki emiş ızgaralarından giren su, tahrik mili üzerindeki su pompasına gelir; pompanın içinde dönen kauçuk kanatlı çark — impeller — suyu motor bloğuna basar. Su, silindir gömleklerinden ve termostattan geçip egzozla birlikte dışarı atılır; küçük bir kısmı ise kaportanın yanındaki kontrol deliğinden (tell-tale) fışkırır. O ince su fıskiyesi, motorun soğutma sisteminin canlı olduğunun tek görünür kanıtıdır.
Impeller kauçuktan yapılır ve pompa gövdesinin eksantrik yapısı sayesinde her turda kanatları bükülür. Bu bükülme, zamanla kauçuğu yorar; kanatlar kalıcı olarak yatar, çatlar ya da kırılır. Kırılan kanat parçaları soğutma kanallarına kaçıp tıkanma yapabilir — bu yüzden geç kalmış bir impeller değişimi, yalnızca impellerin değil, kanalların da temizlenmesini gerektirir.
Impeller değişimi gerektiren belirtiler
- Kontrol suyu inceldi: Eskiden kalın ve düzenli gelen tell-tale suyu ince, kesik ya da buharlı geliyor.
- Rölantide su yok, gazda var: Yorulmuş kanatlar düşük devirde yeterli basınç üretemez.
- Hararet ikazı: Motor sıcaklık sesli ikazı veriyor ya da güvenlik modu devri düşürüyor.
- Kaporta çevresinde ısı: Motor elle dokunulamayacak kadar sıcak, normalden fazla buhar var.
- Takvim doldu: Belirti yoksa bile son değişimden iki-üç yıl geçtiyse sırası gelmiştir.
Ne sıklıkla değişir?
Üreticiler çoğunlukla belirli bir saat ya da yıl aralığı verir; sahadaki genel uygulama şöyledir: sezon boyunca yoğun kullanılan, kumlu ya da çamurlu sularda çalışan motorlarda her yıl; temiz suda, orta yoğunlukta kullanılan motorlarda iki-üç yılda bir. Impeller, motor hiç çalışmasa bile yaşlanır; kanatlar yattığı yönde şekil alır ve sertleşir. Uzun süre bekleyen motorda "az kullanıldı, sağlamdır" varsayımı çoğu zaman yanlış çıkar.
| Kullanım | Su koşulu | Öneri |
|---|---|---|
| Yoğun (sezon boyu her hafta) | Temiz deniz | Yılda bir |
| Yoğun | Kumlu sahil, sığ su, çamur | Yılda bir, sezon ortasında kontrol |
| Orta (ayda birkaç çıkış) | Temiz deniz | İki yılda bir |
| Az (yılda birkaç çıkış) | Her koşul | Üç yılda bir; kanat kontrolü her sezon |
| Susuz çalıştırıldıysa | — | Hemen |
Değişim nasıl yapılır?
Impeller değişimi alt kısmın (dişli kutusunun) motordan sökülmesini gerektirir. Adımlar genel hatlarıyla şöyledir; model bazında farklılıklar için servis el kitabı şarttır.
1. Hazırlık
Motoru dik konuma alın, vitesi boşa alın. Bazı modellerde vites bağlantı çubuğunun ayrılması için özel bir sıra izlenir; bu sırayı atlamak montajda vites ayarını bozar. Pervaneyi sökün ve mili temizleyin.
2. Alt kısmın sökülmesi
Alt kısmı gövdeye bağlayan cıvatalar sökülür, alt kısım tahrik milinden düz olarak aşağı çekilir. Ağır olduğundan iki kişi ya da destek gerekir. Tahrik mili ve su borusunun bağlantı noktaları not edilir.
3. Pompa gövdesi ve impeller
Alt kısmın üstündeki pompa gövdesi sökülür; impeller, kama ve alt plaka çıkarılır. Pompa gövdesinin iç yüzeyi (aşınma yüzeyi) ve alt plaka aşınmışsa impellerle birlikte değiştirilir — yalnız impelleri yenilemek yarım iştir. Yeni impeller mile takılırken kanatlar dönüş yönünde bükülerek yerleştirilir; ters yöne yatan kanat ilk çalışmada kırılabilir.
4. Montaj ve test
Contalar yenilenir, cıvatalar tork değerinde sıkılır, tahrik mili kamasına gres sürülür (mil ucuna değil — mil ucuna sürülen gres alt kısmın oturmasını engeller). Alt kısım takıldıktan sonra vites ayarı kontrol edilir. Motor kulaklıkla çalıştırılır; kontrol suyu kalın ve sürekli gelmeli, rölantide de kesilmemelidir.
Emiş ızgaraları ve kanallar: impeller kadar önemli
Pompa sağlam olsa da suyu içeri alan ızgaralar tıkanmışsa akış düşer. Sığ suda ve kumlu sahillerde motoru çalıştırmak ızgaraları kumla, sezon boyunca yosun ve küçük poşet parçalarıyla tıkar. Her çıkıştan sonra alt kısmın iki yanındaki ızgaraları göz kontrolünden geçirin; ince bir fırçayla temizleyin. Tuzlu suda yıkanmayan motorlarda ise soğutma kanallarının içinde tuz kristalleri birikir; kanal daralır, akış düşer ve impeller sağlam olsa bile hararet başlar. Bu durumda kanalların tuz çözücüyle yıkanması gerekir; servis bunu impeller değişimiyle birlikte yapar.
Kendiniz mi, servis mi?
İşlem mekanik olarak orta zorluktadır: alt kısmın ağırlığı, vites bağlantısının sırası ve tork değerleri hata payı bırakır. Yanlış takılan impeller sezon ortasında harareti yüzünden motoru bırakır. Aleti, servis el kitabı ve tecrübesi olanlar yapabilir; ilk kez yapacaksanız ve motor garanti kapsamındaysa servise bırakmak daha ucuzdur. Servisimizde impeller değişimini pompa gövdesi ve plaka kontrolüyle birlikte yapıyor, aynı seferde anot, dişli yağı ve pervane milini de elden geçiriyoruz. Periyodik bakımın tamamı için bakım rehberimize bakın.
Susuz çalıştırma: en pahalı üç saniye
Impelleri en hızlı öldüren şey, motoru su vermeden çalıştırmaktır. Kauçuk kanatlar kuru gövdede saniyeler içinde ısınır, kenarları erir ve yırtılır. Römorkta "bir saniye çalışıp çalışmadığına bakayım" alışkanlığı, servise gelen hararet vakalarının sık sebeplerinden biridir. Motor karadayken her zaman kulaklık (flushing muff) takılı ve su akıyor olmalıdır; teknede su ayırıcı yıkama bağlantısı olan modellerde de aynı kural geçerlidir. Tatlı su yıkamanın nasıl yapılacağını yıkama rehberimizde anlattık.
- Kontrol suyu kalın ve sürekli mi (rölantide de)?
- Son impeller değişimi ne zaman? Kayıtta var mı?
- Emiş ızgaraları temiz mi (yosun, poşet, kum)?
- Termostat kontrol edildi mi?
- Pompa gövdesi ve alt plaka aşınma için bakıldı mı?
- Motor hiç susuz çalıştırıldı mı?
- Hararet ikazı ya da güvenlik modu hiç devreye girdi mi?
Sık sorulan sorular
Impeller değişimi ne kadar sürer?
Kontrol suyu geliyor ama motor yine de ısınıyor, neden?
Motoru yanlışlıkla birkaç saniye susuz çalıştırdım, impeller gitti mi?
Impeller kiti neleri içerir?
Edremit’te tekne, deniz motoru, jet ski ve ATV satışı ile servisi yapıyoruz. Bu yazıdaki başlıklar, sezon başında tezgâha en sık gelen işlerden derlendi. Motorunuza özel durumlar için bize yazın.
Bizi tanıyın
