Şişme Bot Seçimi: Taban Tipi, PVC mi Hypalon mu, Boy ve Motor Rehberi

Şişme bot nedir, RIB'den farkı ne?

Şişme bot, tüpleri ve çoğunlukla tabanı şişirilebilen ya da katlanabilen, havası alınınca bagaja sığan bottur. RIB'den farkı sert bir fiber ya da alüminyum gövdesinin olmamasıdır; RIB katlanmaz, römorkla ya da bağlamayla kullanılır. Şişme botun değeri taşınabilirliktir: yelkenlinin güvertesinde, apartman balkonunda ya da arabanın bagajında durur; plajdan, kayadan, her yerden suya iner. Bedeli, sert gövdeye göre daha düşük performans ve daha az dayanıklılıktır. RIB için ayrı yazımıza bakın.

Taban tipi

Şişme hava tabanı (air deck)

Yüksek basınçla şişirilen, drop-stitch yapılı sert bir hava tabanı. En hafif ve en hızlı kurulan tiptir; tek kişi beş dakikada hazırlar. Yeterince serttir; ayakta durmayı ve planaya kalkmayı sağlar. Sivri nesnelere karşı dikkat ister. Servis botu ve sık kurulup katlanan botlar için ideal.

Alüminyum panel taban

Birbirine geçen alüminyum plakalar; en sert ve dayanıklı taban. Ağır yük, balık ekipmanı ve ayakta balıkçılık için en iyisi. Kurulumu daha uzun ve ağırdır; panellerin sökülüp takılması iki kişiyle kolaydır.

Ahşap (kontrplak) panel taban

Ekonomik ve serttir; ağır ve neme karşı bakım ister. Yeni botlarda alüminyum ve hava tabanı ahşabı büyük ölçüde geride bıraktı.

Katlanır çıta taban

Kayık tabanına yapışık ince çıtalar; en basit ve en ucuz. Küçük servis botları için yeterli, motorlu seyirde yumuşak kalır.

PVC mi, Hypalon mu?

Tüp malzemesi botun ömrünü belirler. PVC hafif, ucuz ve yapıştırma yerine kaynakla üretilebilir; ancak güneş ışığına ve yüksek sıcaklığa daha hassastır, yıllar içinde sertleşir ve dikişleri açılabilir. Kapalı yerde saklanan, sezonluk kullanılan botlar için makuldür. Hypalon (bugün CSM / neopren-CSM olarak anılır) UV, yakıt, yağ ve sıcağa çok dayanıklıdır, on-yirmi yıl gider; pahalıdır ve elle yapıştırılarak üretilir. Ege güneşinde yelkenli güvertesinde sürekli duran bir servis botu için Hypalon, bagajda taşınıp kullanılan bot için PVC yeterlidir.

Boy ve gerçek kapasite

2,3–2,7 metre botlar bir-iki kişi ve servis botu içindir; 3–3,3 metre iki-üç kişi ve kıyı balıkçılığı; 3,5–4 metre üç-dört kişi ve daha büyük motor. Plakadaki kişi sayısı güvenlik sınırıdır; tüpler oturma alanının yarısını kapladığı için konforlu sayı plakanın yarısına yakındır. Tüp çapı da önemlidir: kalın tüp (40 cm üstü) daha kuru ve dengeli, ama iç alanı daraltır. Boy büyüdükçe katlanmış ağırlık artar; 3,5 metre üstü botlar tek kişinin taşıyacağı ağırlığı aşar.

Motor: kaç beygir, kaç kilo?

Botun aynasındaki plaka azami motor gücünü ve ağırlığını yazar. 2,3–2,7 metre için 2,5–4 HP, 3–3,3 metre için 5–8 HP, 3,5–4 metre için 9,9–20 HP tipiktir. Hava tabanlı botlar küçük motorla deplasman hızında gider; alüminyum tabanlı ve 3 metre üstü botlar uygun motorla planaya kalkar. Motor ağırlığı aynanın sınırını aşmamalı ve taşıyabileceğiniz düzeyde olmalıdır; taşınabilir sınıf motorları bu yazıda anlattık. Elektrikli motor da şişme bot için mantıklı bir seçenektir; bkz. elektrikli motor.

Şişirme, katlama, taşıma

Şişme bot üreticinin belirttiği basınca (tüpler için genellikle 0,25 bar civarı, hava tabanı için çok daha yüksek) manometreli pompayla şişirilir; eksik şişirilmiş bot yumuşak ve yavaştır, aşırı şişirilmiş bot güneşte patlayabilir. Sıcak günde gölgede şişirip güneşe çıkınca bir miktar hava alınır. Katlarken bot temiz, kuru ve tuzsuz olmalı; tuzla katlanan bot bir sonraki sezonda dikiş açar. Taşıma çantası ve taşıma tekerlekleri (aynaya takılan) işi kolaylaştırır.

Bakım ve saklama

• Her kullanımdan sonra tatlı suyla yıkayın, kurutun; tuz ve kum tüpü ve dikişleri yıpratır.
• Güneşten koruyun; UV koruyucu spreyler (özellikle PVC için) ömrü uzatır.
• Kışın havası alınmış, temiz ve kuru hâlde, serin ve kemirgensiz bir yerde saklayın; hafif şişirilmiş hâlde saklamak da olur.
• Küçük delikleri yama kitiyle onarın; dikiş açılmalarını servise gösterin.
• Valfleri kontrol edin; kum kaçmış valf hava kaçırır.
• Yakıt ve yağ dökülmesini hemen silin; PVC'yi bozar.

Tüp bakımını ayrı yazıda ayrıntısıyla ele aldık.

Şişme botta güvenlik

Şişme bot batmaz ama alabora olabilir ve rüzgârda sürüklenir; hafif olduğu için rüzgâr onu kolayca açığa iter. Yelkenliye ya da kıyıya giderken herkes can yeleğiyle, motorun ölü adam şalteri takılı ve küçük de olsa bir çapa, kürekler ve düdük botta olmalıdır. Motor arızasında kürekler tek dönüş aracıdır; şişme botun küreklerini çıkarıp "yer açmak" sık yapılan ve pahalıya patlayan bir hatadır. Gece geçişlerinde el feneri ve yansıtıcı bant; şişme botun düşük silueti diğer tekneler tarafından geç görülür. Botun tüplerinden birinin patlaması durumunda diğer hazneler yüzdürmeye devam eder; çok hazneli tüp (en az üç) bu yüzden güvenlik ölçütüdür.

Kimin için şişme bot?

• Yelkenli sahibi: Servis botu olarak Hypalon, hava tabanlı, 2,4–3 metre.
• Kıyı balıkçısı, depo yeri yok: Alüminyum tabanlı 3–3,3 metre, 6–9,9 HP.
• Yazlıkçı, plajdan çıkış: Hava tabanlı 3 metre, 5–6 HP, taşıma tekerleği.
• Daha fazla performans isteyen: Şişme bot yerine küçük RIB.

Sık sorulan sorular